Τον
Φεβρουάριο του 1823, αρκετές χιλιάδες γυναικόπαιδα (2.000 έως 5.000 καταθέτουν
οι ιστορικοί) και λιγοστοί αρματωμένοι από τις γύρω περιοχές, κλείστηκαν στο
σπήλαιο της Μιλάτου για να γλιτώσουν από το μαχαίρι του Χασάν Αγά, που
λεηλατούσε ανελέητα το Λασίθι.
Το σπήλαιο πολιορκήθηκε αρχικά από τους 5000 τούρκους και στη συνέχεια από
άλλους 16.000. Στην πείνα και στη δίψα των πολιορκουμένων προστέθηκε και η
δυσωδία από τις ασθένειες και τα πτώματα. Αποφάσισαν να παραδοθούν, ελπίζοντας
ότι οι Τούρκοι θα τους άφηναν να φύγουν χωρίς να τους πειράξουν, όπως τους
ορκίζονταν.
Οι Τούρκοι όμως όχι μόνο δεν τήρησαν την υπόσχεσή τους, αλλά επιδόθηκαν σε μια
απίστευτης βαρβαρότητας σφαγή.
Κατά
την αρχαιότητα υπήρχε η πόλη «Μίλητος» την οποία ο Όμηρος αναφέρει σαν μία
εκ των επτά μεγάλων Κρητικών πόλεων που έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο υπό τις
διαταγές του Ιδομενέα. Κατά τον Στράβωνα ο Σαρπηδών ίδρυσε την ομώνυμη αποικία
της Ιωνίας με Κρητικούς αποίκους, από την Μίλητο.
Το
σπήλαιο αν και είναι «νεκρό» ουσιαστικά, κεντρίζει το ενδιαφέρον, λόγω της ιδιαίτερης
ιστορίας του.
Η
διαδρομή είναι αρκετά εύκολη και ουσιαστικά το σπήλαιο βρίσκεται στο ύψωμα
επάνω από το χωριό Μίλατος. Καλό θα είναι να έχετε μαζί σας έναν φακό και νερό.
Η είσοδος βρίσκεται διακόσια μέτρα από τον δρόμο και το μονοπάτι είναι
λιθόστρωτο χωρίς δυσκολία στην βάδισή του.
Το
σπήλαιο έχει φτωχή τουριστική αξιοποίηση στην πρώτη αίθουσα η οποία χρησιμοποιείται για τον ετήσιο
εορτασμό προς τιμήν των πεσόντων. Δεν παρατηρείται σταγονοροή στις δυο πρώτες
αίθουσες και στην δεύτερη αίθουσα έχει αρκετές νυχτερίδες. Από την πρώτη
αίθουσα και μετά θα ήταν σοφότερο να το επισκεφτείτε με κάποιον σπηλαιολόγο.
Αρκετά κοντά στο σπήλαιο βρίσκονται και τα γραφικά παραλιακά χωριά
Μίλατος και Σίσι τα οποία αξίζει να επισκεφτείτε. Τέλος ο δρόμος μετά το
σπήλαιο θα σας οδηγήσει στην Νεάπολη Λασιθίου.